فروشگاه

کتاب و کتابخانه در تمدن اسلامی و جایگاه آن در ایران و دلایل افول این کتابخانه ها ۱۱۴ ص


قیمت : ۱۱,۴۰۰ تومان

قیمت : ۱۱,۴۰۰ تومان

گزارش تخلف

کتاب و کتابخانه در تمدن اسلامی و جایگاه آن در ایران و دلایل افول این کتابخانه ها ۱۱۴ ص

نقد و بررسی : کتاب و کتابخانه در تمدن اسلامی و جایگاه آن در ایران و دلایل افول این کتابخانه ها ۱۱۴ ص

کتاب و کتابخانه در تمدن اسلامی و جایگاه آن در ایران و دلایل افول این کتابخانه ها ۱۱۴ صReviewed by مدیر کل بازارچه on Apr 1Rating:

خلاصه ۱
مقدمه ۲
ابزار و وسایل کتابت در دوران اسلام ۳
کتابخانه های تمدن اسلامی ۳
الف: کتابخانه های شخصی ۶
ب: کتابخانه های مساجد ۶
ج:کتابخانه های عمومی ۶
معرفی برخی از کتابخانه های عمومی دوران اسلامی ۷
کتابخانه حلب ۷
کتابخانه شاپور ۷
کتابخانه سید رضی ۸
کتابخانه سید مرتضی ۸
د- کتابخانه های نیمه عمومی ۹
کتابخانه فارس ۹
کتابخانه رامهرمز ۹
کتابخانه بصره ۱۰
کتابخانه ابن شاه مردان ۱۰
کتابخانه صاحب بن عباد ۱۰
چگونگی اداره کتابخانه ها و نحوه در آمد و مخارج آنها ۱۱
شیوه های تهیه کتاب ۱۱
کتابخانه های ایران اسلامی ۱۲
دلایل افول کتابخانه های اسلامی ۱۵
عوامل برونی ۱۶
عوامل درونی ۱۶
نتیجه ۱۷
یادداشت‌ها : ۱۸
Abstract ۲۰
دکتر غلامحسین سعیدیان ۲۲
چکیده ۲۲
کلید واژه‌ها ۲۳
مقدمه ۲۴
آذربایجان بزرگ و امیرخان ترکمان ۲۵
پی‌نوشت‌ها و توضیحات ۳۶
منابع و مأخذ ۴۸
سیاست‌های شاه عباس اول در رونق تجاری ایران ۵۲
چکیده ۵۲
واژه‌های کلیدی: ۵۲
مقدمه ۵۲
اقدامات شاه عباس اول در رشد و تجارت ۵۷
الف- امینیت راه‌ها ئ مبارزه با راهزنان ۶۰
ب- احداث راه و کاروانسرا ۶۰
ج- حمایت از اتباع خارجی ( بازرگانان و مبلغان مسیحی) ۶۲
د: استفاده از ارمنه در تجارت ابریشم ۶۶
نتیجه ۶۸
پی‌نوشت‌ها و یادداشت‌ها ۶۹
فهرست منابع ۷۳
عنوان مقاله: ۷۷
چکیده: ۷۷
کلید واژه‌ها ۷۸
مقدمه: ۷۸
الف: شهرها ۸۱
ب: رودها و رودخانه‌ها ۹۶
ج: دریاها و دریاچه‌ها ۹۷
د-کوه‌ها ۹۸
ه: دژها و قلاع ۹۹
و: اماکن جغرافیایی دیگر ۱۰۱
پی ‌نوشت‌ها ۱۰۳
فهرست منابع و ماخذ ۱۰۹

کتاب و کتابخانه در تمدن اسلامی و جایگاه آن در ایران و دلایل افول این کتابخانه ها

خلاصه
با توجه به اهمیت کتاب و کتابخانه در جهان اسلام، که ناشی از تعالیم این مکتب آسمانی است، و وجود احادیث و روایات بیشماری از رسول اکرم و ائمه درباره دانش و پژوهش، جایگاه کتاب و کتابخانه در تمدن اسلام به وضوح آشکار می شود.
در دوران تمدن اسلامی دو دوره کلی و بارز وجود دارد، دوران رشد و شکوفایی علم و دانش در این تمدن، که باعث به وجود آمدن کتابخانه های بسیار بزرگ و کاملی شد که به کمک دانشمندان و محققان آن زمان به وجود آمدند و دیگر دوره افوق که در این دوره به دلایل مختلفی از جمله عوامل درونی و بیرونی، افول علم و دانش و در کنار آن کم رنگ شدن نقش کتابخانه ها در جهان اسلام را شاهد می باشیم.

کلید واژه ها: ایران- تاریخ- تمدن اسلامی – کتاب – کتابخانه ها

مقدمه

کتاب و کتابخانه در تمدن از درجه و جایگاه ویژه و والایی برخوردار بوده است. این جایگاه بیشتر ناشی از تعالیم مکتب اسلام اس۰ت. اسلام؛ مکتب علم و دانش، و مسلمانان را به دانش اندوزی توصیه می کند. احادیث و روایات بیشماری از نبی اکرم و ائمه – علیهم السلام- درباره فضایل علم و دانش که از طریق کتاب و کتابخانه منتقل می شوند، وجود دارد.
با توجه به عنایت خاصی که مکتب اسلام به علم و دانش داشته است و راه بهروزی و سعادتمندی را از آن علما می داند، بدیهی است که توجه به کتاب به عنوان ابزاری با ارزش برای انتشار علوم در خور توجه و دقت است و نباید فراموش کرد که معجزه پیامبر اسلام خود، کتاب است و در دومین سوره قرآن کریم در ابتدا به کتاب اشاره دارد. ” ذالک الکتاب لا ریب فیه هدی للمتقین” (بقره، ۲).
اگر چه در روزگاران قدیم، کتاب همچون زمان حال گسترش پیدا نکرده بود، و افراد با سواد و کسانی که می توانستند بنویسند و بخوانند قشر وسیعی از جامعه نبودند، اما مسلمانان به ویژه در رابطه با اعتقادات دینی خود مبنی بر حفظ و نگهداری قرآن کریم از دستبرد حوادث روزگار و ثبت و ضبط آنچه از پیامبر اسلام می شنیدند، خود را موظف به نگارش می دانستند و بر حفظ و نگهداری آنها مراقبت می کردند.
مسلمانان هر چه از زمان پیامبر دورتر می شدند، خود را به نگارش و ثبت و ضبط وقایع نیازمند تر می دیدند و پا به پای تکامل خط و به همراه حفظ و ضبط قرآن کریم و آثار پیامبران و معصومین برای کسب اطلاع و آگاهی از اندوخته های اقوام دیگر نیز، تلاش وافر می نمودند.

ابزار و وسایل کتابت در دوران اسلام
مسلمانان در آغاز، تعالیم دینی خویش را از طریق به یاد سپاری به نسل های بعد و دیگران انتقال می دادند. هر چند مواردی موجود است که مسلمانان از پوست حیوانات و دیگر ابزار نوشتاری نیز استفاده می کرده اند.۱
با پیدایش و ورود پاپیروس، مخصوصا، رونق صنعت کاغذ سازی در میان مسلمانان، در عرصه تعلیم و تعلم و کتابت دگرگونی عمده ای پدیدار شد و به آن سرعت بخشید. نباید فراموش کرد که ورود علوم و دانش یونانی و کشاکش فکری فرق و مذاهب اسلامی از دیگر عواملی بودند که بر رونق بازار کتاب و حرفه های وابسته به آن افزودند.

کتابخانه های تمدن اسلامی
تاریخچه ایجاد کتابخانه و جمع آوری کتاب به عهد باستان باز می گردد. بی شک کتابخانه و کتابداری ردپایی بر گذرگاههای پیچاپیچ تمدن، از عهد باستان تا عصر حاضر، بر جا گذاشته است. ایجاد کتابخانه در روزگار باستان به سومریان، بابلیان، آشوریان و مصریان نسبت داده می شود.
سومریان، در حدود ۲۷۰۰ سال پیش از میلاد مسیح کتابخانه های شخصی، مذهبی و ذولتی بر پا کرده بودند و مشهور است که کتابخانه تلو مجموعه ای متجاوز از ۳۰۰۰۰ لوح گلین داشته است. بابلیان که تمدن سومریان را به ارث برده بودند، سبک نگارش و سرشت مواد نوشتنی را حفظ کردند و مهم ترین کتابخانه در آن زمان کتابخانه بورسیپا بود. اما کتابداری به منزله یک پیشه به دوران آشوریان باز می گردد. آشور بانیپال، پاادشاه آشوری که از ۶۶۸ تا ۶۲۶ قبل از میلاد می زیسته، نخستین مفسر کار کتابدار در نظر گرفته می شود. تمدن باستانی مصریان همزمان با تمدن های سومریان، بابلیان و آشوریان شکوفا شد. اما، مصریان از نظر شکل کتاب و مواد نوشتنی با آنها تفاوت بسیار داشتند. ماده نوشتنی آنها برگ پاپیروس بود، از قلم مو مانندی به منزله ابزار نگارش استفاده می کردند. مصر باستان کتابخانه های بی شماری، از قبیل کتابخانه های شخصی، معبدی و بایگانیهای دولتی داشت.
اما کتاب در اسلام، خود داستانی دیگر دارد: آغاز پیام وحی با فرمان خواندن، سوگند خوردن به قلم که نمادی است برای نوشتن، فراخوان مکرر به تعلیم و تعلم، پافشاری به کتابت، رویکرد گسترده پیروان آیین اسلام به فراگیری خواندن و نوشتن، همه و همه نمودهایی از این گذشته است. به اینها باید مصحف نویسی را نیز افزود که خود فصلی پردامنه و درخور پژوهشی مستقل است. زیرا اهتمام ویژه مسلمانان به قرآن آنان را وا داشته است تا ظریفترین و دقیقترین ارایه ها را در نگارش و تزیین این کتاب آسمانی به کار گیرند.
مسلمانان از اواخر قرن دوم هجری به جمع آوری کتب علاقه زیادی نشان داده اندف اما دقیقاً معلوم نیست که آغاز تشکیل کتابخانه به کدام سال و کدام شخص باز می گردد. آن چه که مشخص است این که کتابخانه های عمومی پدیده ای متعلق به قرن چهارم هجری می باشد. خزانه الحکمه ها که پیش از دارالعم ها به وجود آمده بودند، به معنی واقعی کلمه، عمومی به شمار نمی رفتند.۲
مدارکی وجود دارند که حکایت از ایجاد کتابخانه های مساجد در قرن چهارم هجری دارند. در همان حال ممکن است که آغاز کتابخانه های شخصی به شکل محدود آن مربوط به قرن سوم هجری باشد.
کتابخانه های جهان اسلام به چهار دسته تقسیم می شوند:
الف- کتابخانه های شخصی
ب – کتابخانه های مساجد
ج- کتابخانه های عمومی
د- کتابخانه های نیمه عمومی
این طبقه بندی تکیه بر بنیان گذاران و استفاده کنندگان از کتابخانه دارد. در کتابخانه خای شخصی عمومی و نیمه عمومی بنیان گذاران افراد خاصی بودن و تنها میزان استفاده کنند گان آنها را از جدا می کنند. درحالی که در کتابخانه های مساجد بنیانگذاران خاصی را نداریم.
الف: کتابخانه های شخصی
به آن دسته از کتابخانه ها گفته می شود که علما و دانشمندان برای استفاده‌های شخصی تاسیس می کردند. می توان گفت که در میان علمای شیعه – مثل علمای سایر مذاهب – بر پا داشتن کتابخانه های شخصی امری مرسوم بوده است اما دقیقا نمی توان مشخص کرد که اولین کتابخانه شخصی را چه کسی پدید آورد و یا تعداد آنها چقدر بوده است. در میان علمای شیعه که دارای کتابخانه های شخصی بر جسته ای بودند می توان از : محمد بن مسعود عیاشی سید رضی سید مرتضی شرف الدین محمد و شیخ طوسی نام برد.
ب: کتابخانه های مساجد
مساجد قدیمی‌ترین مراکز آموزشی در اسلام هستند. با توجه به توجه به جایگاه خاص مسجد در میان مسلمان مردم علما و دانشمندان به مساجد کتاب وقف می کردند و به این ترتیب بود که کتابخانه های مساجد به وجود آمدند و گویا در هرمسجد جامع بزرگ یک کتابخانه هم وجود داشت. ۳

ج:کتابخانه های عمومی
این دسته از کتابخانه ها به کتابخانه هایی گفته می شود که برای استفاده همگانی، بدون توجه به پایگاه اجتماعی، علمی و مذهبی استفاده کنندگان ساخته شده بودند. ” در آغاز قرن چهارم هجری نیاز به وجود یک کتابخانه عمومی بشدت احساس می شد. نهظت علمی در این دوره وسعتی قابل ملاحظه داشت. خزانه الحکمه ها به معنای واقعی کلمه عمومی نبودند… که بایستی به کتابخانه های عمومی تبدیل می شدند، به این ترتیب دارالعلم ها به وجود آمدند و به معنای واقعی کلمه عمومی بودند. به این ترتیب که جا و مکان و مستمری کافی و نیز قلم و دوات و کاغذ در اختیار مراجعان و محققان قرار می دادند.”۴
کتابخانه های عمومی بخشی از دارالعلم ها و در واقع مهمترین بخش آنها را تشکیل می دادند. پایه گذاران آنها گاهی چهره های برجسته حوزه های علمی بودند.

فهرست منابع و ماخذ
۱- ابن بلخی. فارس‌نامه. سعی و اهتمام و تصحیح گای لیسترنج، رینولد آلن نیکلسون. تهران: دنیای کتاب، چاپ دوم، ۱۳۶۳
۲- ابن خرداد به. المسالک و الممالک. ترجمه سعید خاکرند، تهران: میراث ملل. ۱۳۷۱
۳- ابن رسته (احمد بن عمر). الاعلاق النفیسه. ترجمه و تعلیق حسین قراچانلو. تهران: امیرکبیر. ۱۳۶۵
۴- ابن واضح یعقوبی. ترجمه محمد ابراهیم آیتی جلد اول و دوم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ هفتم. ۱۳۷۴
۵- اتابکی، پرویز، واژه‌نامه شاهنامه. تهران: نشر و پژوهش فرزان روز، چاپ اول، ۱۳۷۹
۶- استخری، ابواسحاق ابراهیم، مسالک و ممالک. به اهتمام ایرج افشار، تهران: انتشارات علیم و فرهنگی. چاپ سوم، ۱۳۶۸
۷- اشپولر، برتولد. تاریخ ایران در قرون نخستین اسلامی . ترجمه جواد فلاطوری، جلد اول، تهران : انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول، ۱۳۶۴
۸- اشپولر، برتولد. تاریخ ایران در قرون نخستین اسلامی . ترجمه مریم میراحمدی، جلد دوم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول، ۱۳۶۹
۹- بارتولد، و. تذکره جغرافیای تاریخی ایران. ترجمه حمزه سردادور. تهران: انتشارات توس، چاپ دوم، ۱۳۵۸
۱۰- بویل، جی. آ. (گردآورنده) تاریخ ایران کمبریج . ترجمه حسن انوشه جلد پنجم،. تهران: انتشارات امیرکبیر، چاپ چهارم. ۱۳۸۰
۱۱- حمدالله، مستوفی، نزهه القلوب. به کوشش محمد دبیر سیاقی. تهران. بی‌جا. ۱۳۳۶
۱۲- دیولافوا. ژان. ایران. کلده وشوش. ترجمه علی محمد فره‌وشی. تهران: انتشارات دانشگاه تهران. چاپ پنجم.۱۳۷۱
۱۳- زنجانی، محمد،فرهنگ جامع شاهنامه. تهران: انتشارات عطایی، چاپ ا.ل، ۱۳۷۲
۱۴- ظهیرالدین مرعشی، تاریخ گیلان و دیلمستان. تصحیح و تحشیه منوچهر ستوده. تهران: مطالعات و تحقیقات فرهنگی، چاپ دوم، ۱۳۶۴
۱۵- فردوسی، ابوالقاسم، شاهنامه، به کوشش سعید حمیدیان، جلدهای اول تا نهم. تهران: انتشارات قطره، چاپ اول، ۱۳۷۳
۱۶- فردوسی، ابوالقاسم، شاهنامه، مصحح ژول مول: جلدهای اول تا هفتم. با مقدمه محمدامین ریاحی، تهران: انتشارات سخن، چاپ چهارم،۱۳۷۳
۱۷- فردوسی، ابوالقاسم، شاهنامه، مصحح ژول مول. تهران: انتشارات آموزش و انقلاب اسلامی، چاپ پنجم،۱۳۷۰
۱۸- کریستین سن، آرتور، ایران در زمان ساسانیان. ترجمه رشید یاسمی. تهران: انتشارات امیرکبیر، چاپ پنجم، ۱۳۶۷
۱۹- لسترنج، گای. جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی، ترجمه محمود عرفان. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ دوم. ۱۳۶۴
۲۰- محمدبن نجیب‌بن بکران. جهان نما. به کوشش محمد امین ریاحی. تهران: بی‌جا، ۱۳۴۲
۲۱- مقدسی، احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم . ترجمه عی نقی منزوی، جلد اول و دوم، تهران: شرکت مولفان . مترجمان ایران. چاپ اول ۱۳۶۱
۲۲- مولف گمنام. حدود العالم من المشرق الی المغرب. ترجمه میر حسین شاه. تصحیح و حواشی مریم احمدی و غلامرضا ورهرام، تهران: دانشگاه الزهرا، چاپ اول، ۱۳۷۲
۲۳- مینوی، مجتبی، فردوسی . شعر او. تهران: انتشارات توس، چاپ سوم، ۱۳۷۲
۲۴- یاقوت حموی، معجم البلدان (الجزء الاول)، بیروت: دارصادر. بی‌تا.

نقد وبررسی

نقد بررسی یافت نشد...

اولین نفر باشید که نقد و بررسی ارسال میکنید... “کتاب و کتابخانه در تمدن اسلامی و جایگاه آن در ایران و دلایل افول این کتابخانه ها ۱۱۴ ص”

سوال از فروشنده

دانلود رایگان محصولات مجازی و دانلودی با خرید اشتراک
پیگیری سفارش
لیست مقایسه
شگفت انگیز ها